Per me mújt me énd e me kuptue aq sa duhet kontributin e elementit katolik shqyptar në lám t'atdhetarís, duhet me pás parasysh gjendjen e kombit tón, si në pikpamje politike, ashtu edhe në pikpamje fetare qysh nder kóhët e para të kristjanizmit e deri nder kóhët tona. Lypet nji traktim i atíll sepse çeshtja komtare shqyptare, si ka me u pa, ka qén perhér në ma të madhen lidhni me çeshtjen fetare-katolike. Sikur flirtja e vjeter, thót Shuflai, kje si nji kufi në pikpamje besimi. Këtu kufizóhen sot katolicizmi, ortodoksizmi e islamizmi". Âsht pra kjo nji çeshtje jo vetem e dobishme por edhe e nevojshme me u skjarue mbi veprën që zhvilluen në favor të komit pjestarët e njanës nder tri besimet e respekëtueme prej Statutit të Mbretnis Són.

Po në nji peshim kohe aq të gját, ku duhen zhvillue jo vetem ndodhít e rrethanat, por ndonjihér edhe situata e vendit, per mos me shkue teper gját, kemi me pershkrue vetem pikat që víjn me qít në shesh aktivitetin e katolikut shqyptar në lám t' atdhetarís per rreth të sa shekujve, deri në kohen e Turqve të Ri. Prej asáj kohe deri nder ditët e sodit kemi me e vijue në nji numer tjeter të ksáj riviste.

Do dijt se qysh nder kóh të para të kristjanizmit edhe nji numer i mirë shqyptarësh e mori mbrapa ket besim. Ky numer shkoi gjithnji tuj u shtue, kshtuqi në shekujt e parë të ktij besimi nder shum gjytete kjenë ngrehë seli ipeshkvnore si per tregim, - n' Amante (ngjat· Vlone) në vjetë 344; në Shkoder, 392; në Matje, 392; në Durëc, 424; n' Apolonje, 431; në Bylis, 431; në Djokle, 451; në Vlonë, 458; në Skampa, 458; në Prezrend, 458; në Shurdha Sarda, 592,18. Mbas rregullimit politikuer në shekullrr të IV e të V, Salona e ba metropolija e Dalmacis, Shkodra / per krahinen Prevalis, e Durrci per krahinen e Epirit të Ri. Ipeshkvij e lliris e t' Epirit duken shpesh në historin e shtatë shekujve të parë të kristjanizmit, e sidomos në historin e Koncileve, si antarë të fortë të fes katolike kundra crezive

Qysh ne fillim te karieres se tije si kritik dhe shkrimtarë, Qosja pati shprehë idenë se "realizmi socialist nuk është realizëm, por romantizëm". Veprat e Qosjes i permbahen kesaje ideje.

Studimet dhe kritikat letrare te Qosjes, si p.sh., ne Trilogjine "Historia e Letersise Shqipe, I, II, III, Antologjia Historike e Letersise Shqipe, Antologjia e Lirikes Shqiptare, etj, e kane ba atë kritikun ma te madh te letersise shqipe ne historine tone. 

Libri "Mite te Zhveshura, 1978" e ven Qosjen ne krye te atij grupi te vogel shkrimtaresh shqiptare te cilet jane kryesisht prej Kosovet ose paten shkrue ne Diaspore, te cilet kane levrue postmodernizmin.  Ky liber hape nji shteg te ri ne letersine shqipe qe mund te quhet "Letersia postMitike Shqipe".  

Nora e Kelmenit
Marin Sirdani

SHENIM: Marin Sirdani e perpiloi kët tregim simbas Prël Tom Cubit prej Selcet dhe Gjergj Alezit prej Boget.  Gojëdhanat e dy Kelmendasve përkojnë me shkrimet historike të Pjeter Bogdanit, F. Lenormant-it, P.F. Arcangelo da Salto, dhe De Gubernatis-it)

Nder shum pashallarë qi i lanë nji emen të zi vedit në Shqypnin e Verit per barbarizem e mizori njehet edhe nji farë a Vuçi Pashet.  Mbasi ky nier i mbrapshtë me nji ushtri të madhe turke i ra kryq e terthuer Kosovës mbarë, tuj ba shka i shkojte neper mend; ba at krahinë per shkop, mësyni Kelmendin, fisin ma të fortin e asajë kohe. Bashkue nji mori ushtrijet niset ky prej Shkodret, e tuj kalue neper Shkrel, Kastrat e Rapshë të Hotit bjen në Grabom.

Kushtrimue Kelmendi, betohet më shtatë e shtatdhetë, jo vetem burrat por edhe grat, mos me i ra Turkut në dorë per së gjalli. Nji tubë sish aty per aty me të leta u turren e u ndeshen me terbim n'anmik më nji lug, ku u derdh gjak i pamasë, e prandej qëme atëherë e më sod i mbet emni Breg-gjakës.

Andrea Nargaj, PhD
Gjeto Turmalaj

Në vjetin 1860 Princ Mirkja i Malit të msyni me furi Kuçin e malet tjera e ku me rrena, premtime e tradhti shkoi tuj i shtij në dorë, e mandej, si burrë mizuer e i pabesë, shkojte tuj i plaçkitë e tuj u dhanë zjarm shpijave.

Në ket pshtellim (shi të Merrkurren para të gjetunit të trupit të Shen Shtjefnit), nji tubë nja treqind malazezësh shkapercyen malet e Hin në Triepshë, tuj kalue neper qafë të Mollës mbi Budzë; ja nisen, mbas zakonit, me u dhanë zjarrnin shpijave tuj kujtue se, sikur parandej, s'kishin per të gjetë farë kundershtimit në katund. Por ktu ndeshi sharra në gozhdë. Tridhetë Triepshjanë me disa burra të katundit të Koçës, të betuem me besë të Zotit, me ba deken per vend të vet edhe pse pa shpresë fitimit, ja nisen njaj lufte së rrebtë me malazez, qi ngjati ma se nji orë. Por të ndeshunt ma të fortë ndolli më nji anë të katundit të quejtun Nikë-Marashi, ku t'onët e diftuen per njimend trimnin e madhe të veten. Tomë Prela i Bekaj, Smajl Pjetri e Mar-Gil Doshi, të tre prej Nik-Marashit u dan në shej posë shokësh. Këta të ndeshun të rrebët mbaroi me kore e të bjerrun të malazezve, dhetë prej së cilsh, të xanun ngusht, tuj e pa se s'kishin kurrkund shteg të çilun me hikë, u rrasen në shpl të nji farë Lekë Mirit, faidexhi në za. u ndrynë mrendë, e prej frengjiash, i a filluen me qitë tuj vra dy vetë prej s'onësh.

Kapiten Gjelosh Luli
Gjon F. Ivezaj

Ishte jo më shumë se 34 vjeç, kur mbylli sytë në shpellat e ftohta të Alpeve shqiptare, pranë majes së Veleçikut. Quhet Kapiten Gjelosh Luli, njeriu me akademi universitare, të përfunduar në Itali. Pikërisht, për vlerat e larta të atdhedashurisë, lirinë dhe shpirtin e thellë të demokracisë perëndimore luftoi me armë në dorë, pa iu dorëzuar Forcave të Ndjekjes së Sigurimit komunist.

 Hienat e kuqe, të prirë asokohe nga shefi famkeq i Forcave të Ndjekjes Toger Baba (për territorin e Shqipërisë) e Bajo Stanku, Komandant i forcave të Brigadës së Pushkatimit në Mal të Zi, bënë përpjekje, përdoren forma e dredhi staliniste, për të shtënë në dorë të gjallë, sokolin e shkathët të maleve.

Jeta e Ded Gjo Lulit
Gjoleke Gjonlekaj

Ded Gjon Luli
Gjergj Nikprelaj

_______________________

Copyright © Malcia 2005-2009