Untitled Document

Muzika e Malcís

Lahuta

Fyelli

Historia e Muzikes

Historia e Muzikes Shqipe

Tradita Shqiptare
Tradita jona asht e pasun me muzike folklorike, por ajo nuk asht zhvillue dhe po vazhdon me u dekompozue. Egzistojne nji grusht rrymash muzikore me origjine shqiptare te cilat nuk kane dhane shpirt ende.

Lahuta. Kanget e Trimave (AKA Visaret e Kombit, Kange Kreshnikesh) perfaqesojne muziken tradicionale te shqiptareve sidomos ne Gegni. Fatkeqesisht, kah fillimi i shekullit 20, shqiptaret paten fillue me adoptue muziken turko-arabe. Epika mbeti si muzike kryesore vetem ne pjesen ma veriore te shqipnise. E fundit qe hoqi dore nga Epika/lahuta ishte Malcia e Madhe ne vitet 60te 70te.
Jaret Shkodrane. Kjo muzike e fillueme nga gjysa e dyte e shekullit 19te asht nji arritje e jashtezakoneshme e talentit shqiptare. Ashtu si ne te gjithe europen perendimore kanget e popullut u paten ngrite ne nivelin e muzikes klasike. Kjo ishte vetem nji nisme (e pambarueme), por sikur te ishte vazhdue ne do te kishim pase muziken tone kombetare. Nji nga kompozitoret qe u pat influencue nga kjo muzike ishte elbasanasi Isuf Myzyri.
Kanget polifonoke. Muzika folklorike e Toskeve asht muzike tradicionale shqiptare dhe shume e pershtateshme me u integrue ne muziken moderne.
Koralet e Malcise. Egziston nji rryme e vogel ne Malci te Madhe me kange te tilla si "Ku Po shkon More Cun Mula", "Moj e Mire qe More Bjeshken", etj. Kjo muzike asht autoktone shqiptare, por ngase sot gjithcka po perdhoset me muzike jevge, keto kohet e fundit keto kange kane fillue me u kendue me qifteli ose vegla muzikore jevge. Tradicionalisht ato ishin kange grupesh dhe kendoheshin gjate vallezimit, po ne grupe..
Muzika Klasike. Asht e pamujtun me e dite vleren e muzikes Klasike shqiptare sepse nuk gjindet as ne dyqane, as ne radio, as ne TV,as ne internet -- E drejte! Ku me e çue atehere muziken jevge e çifteline?

Influenca e Europes Lindore

Kanget Korçare fillimisht, vitet 1930ta, ishin kange Bullgare, Rumune, Greke te perkthyeme ne shqip. Ma vone korcaret u munduen me krijue kompozimet e veta, por ngase muzika ishte nji kopjim, ishe gjithmone ma e lehte me perkthye nji kange greke sesa me kompozue nji kange te re. Prandaj edhe mbeti si nji muzike jo-origjinale.
Kange Qytetare Shkodrane si "Kur Perendon Dielli", etj. Ne keto kange, megjithese kompozime origjinale verehet influenca e Mandalinatave te europes lindore. Autentike, por shume pak e zhvillueme.
Muzika e Lehte. Muzike qe mori vrull ne vitet 70te. Kjo muzike ishte "pergjigja" ndaj muzikes perendimore, si nji gjetje e shqiptareve te cilet paten studjue muzike ne shkollat Sovjetike.

Influenca Turke

Ahengu Shkodran. Muzika shkodrane e quajtun "Aheng", asht muzike tipike turke e pershtatun ne shqip. Kjo lloj muziket egziston qysh ne shekullin e 19te ne Shkodre. Merita e kesaje muzike asht se mbas "erresines turke" shkodra ishte e para qe filloi me kendue kange "qytetare", te cilat, natyrisht, ishin kange turke.
Muzika e Shqipnise Mesme. Muzika turke u pat ba muzke "nacionale" edhe ne shqipnine e Mesme. Kjo influence verehet edhe ne muziken e Beratit. Shqiptaret e kane internalizue kaq shume muziken turke saqe shumice nuk e dine prejardhjen e saje - ata kujtojne se Ahengu Shkodran dhe Muzika e Shqipnise Mesma jane muzike autentike shqiptare.

Influenca Persiane

Shargia. Shume njerez i konsiderojne Shargine e Qifteline si te ardhuna nga e njajta origjine. Krejt e pavertete. Shargia, e perdorun ne vecanti nga kosovaret, asht nji imitim i muzikes Klasike Persiane. ciftelia asht muzika folklorike a afgnistanezeve.

Influenca Folklorike e Lindjes Mesme dhe Azise Qendrore

Ciftelia, vegla ma popullore ne shqipni te veriut asht vegla kombetare e Afganistanit. Ne shqiptaret e kena internalizue kete muzike kaq shume saqe nuk kemi nevoje me e kopjue ma prej janiçiereve turq.

Jevge. Muzika Tallava (Muzika kombetare Shqiptare? Shpirti i Shqiptarit?)

Kjo muzike i jep te drejte europes MOS me na konsiderue europjan - as nga raca as nga kultura.
Me cfare kenaqesiet i ndigjojne shqiptaret kanget tallava te kangeterave shqiptare te cilet shtrihen ne cdo cep te shqipnise etnike. Prej te Eli Fara ne Korce deri te Gjyste Vulaj ne Malci. Prej ne Prishtine deri ne Durres. Disa shqiptare veshen dhe kercenje sa ma shume jevgjishte. Hingerasjet e perloshjet jevge gjinden ne lojen e instrumentave, liriken, dhe melodine e kangeve ma popullore shqiptare - magjypçes. S'ka Pashke as Bajram, Krishtlindje as Ramadan, Synet as Ditelindje ku shqiptaret nuk e "kallin" me muzike magjype.
Paradoksi ma i madh asht se shqiptaret mendojne se ishim ne ata te cilet ja pritem turrin turkise. Perndryshe ajo do t'a kishte pushtue europen. Ciles turki? Ne jena ba turq ne shpirt. Edhe Filmat mbi Skenderbeun shoqnohen me muziken e janiçiereve turq - çifteli. Me te njajten muzike u perurue edhe ri-ndertimi i shtepise se Ded Gjo Lulit --- çifteli, tallava.

_______________________